و بعضى چهارچند گفته‌اند و اين بسيار است و دو چند بهتر است . و عسلى را به وزن مذكور عسل اضافه نموده كف آن را گرفته بر روى گل به دستور ماليده ، بر هم زنند و چهل روز در آفتاب گذارند و به كار برند [ كه اين را گلقند آفتابى نامند ] . ( قرابادين كبير ، ج 2 ، ص 701 ) جوارش فنجوش جهت استرخاء معده و رياح بواسير و فساد مزاج و سماحت لون و ازدياد باه نافع است . [ صفت آن : ] هليله ، بليله ، شير آمله ، فلفل ، دارفلفل ، زنجبيل ، سعد ، شيطرج هندى ، سنبل ( هريك ده درم ) ، تخم شبت ، تخم گندنا ( از هريك چهار درم ) ، خبث الحديد مدبر ( صد درم ) ، كوفته ، بيخته ، به عسل منزوع الرغوه و سمن بقر كه به قدر حاجت باشد بسرشند و در ظرفى بدارند و بعد شش ماه به عمل آرند شربتى دو درم . و اگر مشك ( نيم درم ) نيز داخل سازند روا است . و تدبير خبث الحديد كه به پارسى فنجوش گويند آن است كه براده آهن باريك ساخته به سركه انگورى يا شراب ريحانى تر كرده ادنى مرتبه يك هفته و نهايت شانزده روز همچنان‌تر دارد پس در سايه خشك كرده و در مغرقه آهنى بريان نموده به كار برند و اگر بعد بريان كردن به روغن بادام يا روغن گاو كه هم چند خبث الحديد بود صلايه چمچه بليغ كرده به عمل آرند اولىتر است و برين تقدير حاجت به آميختن روغن ديگر وقت اختلاط عسل نيست . و از آنكه جزء اعظم اين جوارش ، فنجوش است جوارش مذكور نيز به همين اسم مسمّى شده . ( قرابادين قادرى ) حب اصطمخيقون مشهور اين است كه اين حب از بختيشوع است و ليكن ظن آن است كه اين قول صحيح نباشد به جهت آنكه لفظ اصطمخيقون يونانى است و معنى آن منقّى اخلاط بارده است . و اين شهادت مىدهد بر آنكه اين حب از اطباى يونان باشد و صحيح آن است كه از فلنجوس اناسى يونانى است . و مىتوان گفت كه اصل حب اصطمخيقون است و اين نسخه از بختيشوع باشد ، چه اگر طبيبى غير يونانى دوايى تركيب كند و آن را اسم يونانى نهد ، لازم نمىآيد كه از آن نباشد ، مثل آن كه ايارج كه لفظ يونانى است و ايارجات از غير اهل يونان نيز مىباشد و مثل لفظ ترياق كه يونانى است و اطبّاى غير يونان را نيز ترياقات مىباشد . حبيش بن الحسن گفته كه ترجمه حب اصطمخيقون در فارسى حب معده است . و بالجمله اين حب تنقيه اخلاط ثلاثه از بدن و سر مىكند و حفظ صحت مىنمايد و دور مىكند وسواس سوداوى را و جميع امراض سوداوى و ضعف معده و خفقان و ضعف كليه را . صنعت آن : صبر سقوطرى ( پانزده درم ) ، بسفايج فستقى ، افتيمون ، ( از هريك شش درم ) ، سقمونياى مشوى ، غاريقون هش سفيد ، شحم حنظل ( از هريك سه درم ) ، سنبل الطيب ، سليخه سودا ، زعفران ، حب بلسان ، نمك هندى ، اسارون ، وج تركى ، عصاره افسنتين ، عود هندى ، مصطكى ، بيخ اذخر ،